Hoogleraar Michaéla Schippers ziet kansen

Hoogleraar Gedrags- en Prestatiemanagement Michaéla Schippers (RSM Erasmus) schreef twee papers met de beroemde Stanford-hoogleraar John Ioannidis. Hun nieuwste onderzoek kreeg de titel Is society caught up in a death spiral? Schippers en Ioannidis zien een samenleving in verval, met toenemende armoede, wantrouwen jegens de autoriteiten, pandemieën en grootheidswaan. Oplossingen om uit 'de mierenmolen' te komen, hebben ze ook.

Taekwondoka Michaéla Schippers is ook in haar werk een vechtjas. Evenals andere critici in de academische wereld vindt zij nauwelijks bijval voor haar visie op de samenleving. Maar dat weerhoudt haar er niet van om beargumenteerd te zeggen wat ze vindt. Op Follow the Science plaatst ze video’s over groepsdenken, disfunctioneel gedrag en perverse beloningssystemen. Ook tijdens haar werk op Rotterdam School of Management (Erasmus Universiteit) blijft ze zich uitspreken, niet als roeptoeter maar als serieuze wetenschapper.

Haar rol als criticus voelt soms ongemakkelijk. In oktober 2020 was ze te gast bij Jinek, waar ze vertelde dat 87 procent van de jeugd zich een paar maanden na de eerste lockdown slechter voelde dan daarvoor. Volksgezondheidsminister Ernst Kuipers en intensivist Diederik Gommers zaten ook in de studio. Ze draaiden hun rug naar haar toe. Interviews geeft ze sindsdien sporadisch want haar werkgever is huiverig voor haar verhaal in de alternatieve media. interviewverzoeken van De Andere Krant werden tot nu toe steeds afgeraden. Maar een openbare lezing is vrij toegankelijk. “Ik kan De Andere Krant niet verbieden om naar mijn lezing te komen”, zei ze vooraf. Op 30 oktober in café Bosvreugd in Tilburg gaf Schippers de presentatie ‘Help, de samenleving stort in. Wat nu?’ met daarin een toelichting op haar nieuwste onderzoek Is society caught up in a death spiral?

Het onderzoek deed ze samen met John Ioannidis, hoogleraar Ziektepreventie, Gezondheid en Statistiek aan de Amerikaanse Stanford University. Ioannidis is niet zomaar iemand. Hij behoort tot de meest geciteerde wetenschappers ter wereld. Hij kreeg leerstoelen aangeboden op University of California, het Albert Einstein Instituut, McMaster University en Columbia University en won prestigieuze wetenschappelijke prijzen als de David Sackett-prijs en de Albert Stuyvenberg-medaille. Begin 2020 was hij met zijn onderzoek naar de IFR (infection fatality rate) van het coronavirus een pain in the ass van menig beleidsmaker want een IFR van 0,21 procent is nou niet iets om bang van te worden. (De IFR werd later zelfs bijgesteld naar 0,14.)

Hoe kwam de samenwerking met Ioannidis eigenlijk tot stand? In de pauze van haar lezing wil Schippers daar wel meer over vertellen: “Ik zocht contact met John vanwege een artikel waaraan ik werkte over het maken van betere beslissingen in de coronacrisis. De reviewer merkte op dat ik een artikel van Ioannidis beter niet kon citeren, omdat hij op dat moment nogal onder vuur lag vanwege een subsidie die hij voor dat stuk had gekregen van een luchtvaartmaatschappij. Dat had hij trouwens keurig vermeld. Ik schreef John een mail en kreeg een heel aardig antwoord terug. Ik kon eigenlijk geen goede reden vinden om het citaat te verwijderen. Dat gaf ik terug aan mijn reviewers. Het artikel werd vervolgens op vage gronden afgewezen maar het contact met John was gelegd.”

Is society caught up in a death spiral? belicht de kenmerken van een samenleving in verval. Het idee erachter is dat beschavingen historisch gezien altijd een keer instorten. We denken als samenleving dat het nu niet zo snel meer zal gebeuren, maar de mogelijkheid bestaat. Schippers en Ioannidis zien vier types samenlevingen: ‘functioneel’, ‘disfunctioneel’, ‘in ontwikkeling’ en ‘in verval’. De huidige westerse wereld zit volgens hen duidelijk in een spiraal naar beneden. Alle kenmerken daarvoor zijn aanwezig: extreem groepsdenken, polarisatie, censuur van afwijkende meningen, perverse beloningssystemen (“hoe zieker de mensen, hoe meer geld de farmaceutische industrie verdient”), groeiende inkomensongelijkheid met schaamteloze rijkdom aan de top en armoede onder de bevolking, verstikking van het maatschappelijk debat, gebrek aan persoonlijke en wetenschappelijke vrijheid, pandemieën en overmatige controledrang van de overheid (die zichzelf neerzet als de grote verlosser).

De 54 pagina’s tellende paper staat sinds februari 2023 op de internationale SSRN-database voor wetenschappelijk onderzoek en ligt ter beoordeling bij een wetenschappelijk tijdschrift. Schippers heeft inmiddels een paar reviews binnen en is de paper op basis daarvan aan het verbeteren. De naam van het tijdschrift wil ze niet noemen: “Dat is ook niet gebruikelijk want ons onderzoek kan nog worden afgewezen. Bovendien zouden er mensen naar de uitgever kunnen stappen en druk uitoefenen om niet te publiceren.” Vooral dat laatste zegt veel over de kwetsbare positie waarin kritische wetenschappers als Schippers en Ioannidis zich momenteel bevinden.

Tijdens haar lezing in Tilburg ging Schippers dieper in op het death spiral effect, geïnspireerd op de mierenmolen. Dat is een fenomeen waarbij een groep legermieren wordt gescheiden van de hoofdgroep, het feromonenspoor van de hoofdgroep kwijtraakt en elkaar begint te volgen in een continu roterende cirkel. De mierenmolen staat ook bekend als de ‘doodsspiraal’. Uiteindelijk sterven de mieren van uitputting. Elke mier volgt de mier ervoor en juist dat zagen we gebeuren tijdens de coronacrisis. In het artikel van Schippers en Ioannidis wordt het fenomeen verder uitgewerkt en aangegeven dat ook in samenlevingen beslissingen soms niet herzien worden, hoewel ze slecht zijn. Zo was bekend dat mondkapjes niet werken tegen virussen. Toch volgden veel mensen gedwee het spoor dat de overheid had uitgestippeld.

Schippers: “De bevolking werd en wordt gemanipuleerd met alle bekende technieken: angst aanjagen via de media, gaslighting en het rally around the flag-effect. Dat laatste betekent dat mensen de neiging hebben de sterke leider te volgen tijdens een crisis of oorlog. Rutte werd populairder na elke persconferentie op tv. Hoe strenger de maatregelen die hij afkondigde, hoe populairder hij werd. Hetzelfde gold voor George Bush na 9/11.”

Schippers is naast wetenschappelijk onderzoeker ook bedenker en mede-oprichter van de Great Citizens Movement, een maatschappelijke beweging die welzijn boven winst stelt. Er is een website gebouwd, een lied geschreven, een film gemaakt en een onafhankelijkheidsverklaring opgesteld, de Great Citizens Declaration. Iedereen die belangstelling heeft, kan de verklaring ondertekenen. Ook is er een format ontwikkeld voor een ‘brief aan de toekomst’. Op Rotterdam School of Management en andere universiteiten worden studenten uitgenodigd om over hun gedroomde toekomst te schrijven en er als het ware naartoe te leven. Ioannidis en Schippers herschreven samen de Great Citizens Declaration als opiniestuk voor de New York Times. Die wilde het niet publiceren. Het stuk verscheen uiteindelijk in Tablet Magazine.

Maar hoe komen we uit de mierenmolen? Wat we volgens Schippers moeten doen, is een bewuste keuze maken om de spiraal te doorbreken: “We hebben het in ons om iets prachtigs te creëren. Laten we uit de spiraal stappen en gaan herkennen dat we zelf een maatschappelijk probleem hebben gecreëerd. Laten we gaan nadenken over mogelijke oplossingen en de ideale situatie die we voor ons zien in ons leven en onze samenleving. En ja, ik raad mensen ook gewoon aan om te gaan leven zoals ze nog nooit eerder hebben gedaan. Lach, huil, dans, schrijf, zing, ga de natuur in en verbind je met anderen. Samen kunnen we de hemel op aarde bouwen.”

 

recente artikelen

gepubliceerd in diverse (vak)media

Hoogleraar Michaéla Schippers ziet kansen

Hoogleraar Michaéla Schippers schreef een paper met John Ioannidis van Stanford University. Zij zien een samenleving in verval maar hebben ook oplossingen.

Lees artikel »

Securityproject Melissa hackt Russische hackers

Na Deadbolt en Genesis Market werd onlangs de hackersgroep Qakbot opgerold, mede dankzij het cybersecurityproject Melissa. Arwi van der Sluijs is er trots op en vertelt.

Lees artikel »

Pfas-zaak Dordrecht zet forever chemicals op radar

Het gevaar van pfas voor de volksgezondheid is niet meer te bagatelliseren door de recente rechtszaak tegen Chemours in Dordrecht. Maar pfas is here to stay. Hoe nu verder?

Lees artikel »

Het wonder van geperst, verhit en gefilterd gras

Start-up Grassa claimt meer eiwit uit gras te kunnen halen dan de koe. Gras is niets minder dan een wonderplantje volgens directeur Rieks Smook: "Er kan zoveel méér met gras."

Lees artikel »

Moleculair bioloog over gedrag en kwantumfysica

Moleculair bioloog en therapeut Lianne Hermers gebruikt de kwantumfysica om bewustzijnskracht te ontdekken. Haar cliënten lossen mentale problemen zelf op zonder pillen.

Lees artikel »

Overvolle binnensteden hunkeren naar fresh air

Bedrijfsbussen op diesel mogen vanaf 2025 veel Nederlandse stadscentra niet meer in. Met elektrische steps, cargo-bikes en (bak)fietsen vinden monteurs hun weg in de binnenstad.

Lees artikel »

Google wil onze medische data, maar wat willen wij?

Care Studio van Google Health heeft aangekondigd in de VS patiëntendossiers te willen gaan beheren. Huisarts Huib Rutten ziet risico's: "De regie moet altijd bij de patiënt blijven."

Lees artikel »

Bouwvallig Blackpool, walhalla voor kansarmen

De Engelse badplaats Blackpool werd onlangs belachelijk gemaakt door minister Helen Wheeler. Ze bood haar excuses aan maar met financiële steun schiet de stad meer op.

Lees artikel »

Mark Soetman levert de primeur: rauw krabbenvlees

Start-up Crustalicious heeft een machine ontwikkeld die kleine krabben in zes stappen ontdoet van pcb's, zware metalen, ingewanden en schaal. Een wereldprimeur!

Lees artikel »

Meneer Parkinson gaat niet weg, maar boksen helpt wel

Parkinson dendert als een epidemie door Europa. Om het ziektebeeld te vertragen worden steeds meer bokstrainingen speciaal voor Parkinson-patiënten verzorgd.

Lees artikel »